Đề xuất thêm bản đơn thuốc gây nghiện giao người bệnh, chặn nguy cơ lĩnh thuốc lần hai

Theo Thông tư 26/2025/TT-BYT đang có hiệu lực, đơn thuốc “N” dùng để kê thuốc gây nghiện và đơn thuốc “H” dùng cho thuốc hướng thần, thuốc tiền chất được lập thành 3 bản. Với đơn thuốc “N”, một bản được lưu tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, một bản lưu trong hồ sơ bệnh án và một bản có đóng dấu của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được lưu tại cơ sở cấp, bán thuốc. Đơn thuốc “H” cũng được lập thành 3 bản với cách lưu tương tự.

Quy định này nhằm kiểm soát chặt việc kê đơn, cấp và bán các loại thuốc thuộc diện phải kiểm soát đặc biệt. Tuy nhiên, thực tế triển khai phát sinh bất cập khi người bệnh hoặc người nhà không có một bản đơn để mang về nhà, theo dõi chính xác hướng dẫn sử dụng, liều dùng và quá trình điều trị.

Từ phản ánh của một số cơ sở khám chữa bệnh và địa phương, Bộ Y tế đang xem xét phương án sửa đổi theo hướng bổ sung bản đơn thứ tư giao cho người bệnh hoặc người đại diện của người bệnh.

Thêm bản đơn để người bệnh theo dõi điều trị tại nhà

Theo nội dung dự thảo được đề xuất, đơn thuốc “N” và “H” sẽ được lập thành 4 bản. Ngoài các bản tiếp tục được lưu tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, hồ sơ bệnh án và cơ sở cấp, bán thuốc, một bản được giao trực tiếp cho người bệnh hoặc người đại diện của người bệnh.

Việc bổ sung bản đơn này nhằm giải quyết nhu cầu thực tế trong quá trình điều trị, nhất là với những trường hợp người bệnh phải sử dụng thuốc tại nhà và cần theo dõi chặt chẽ liều lượng, thời gian sử dụng cũng như hướng dẫn của bác sĩ.

Đây cũng là vấn đề từng được đặt ra trong quá trình thực hiện các quy định về đơn thuốc kiểm soát đặc biệt. Với những loại thuốc có yêu cầu quản lý nghiêm ngặt, việc vừa bảo đảm người bệnh có đủ thông tin để sử dụng thuốc an toàn, vừa kiểm soát nguy cơ cấp phát trùng lặp là yêu cầu cần được cân bằng.

Thông tư 26/2025/TT-BYT hiện quy định rõ đơn thuốc “N” và “H” được lập thành 3 bản. Đồng thời, Bộ Y tế đã quy định việc quản lý, lưu trữ đơn thuốc và trách nhiệm của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, cơ sở cấp và bán thuốc đối với các loại thuốc này.

Bản giao người bệnh sẽ không được dùng để mua thuốc

Việc giao thêm một bản đơn cho người bệnh đặt ra yêu cầu kiểm soát để tránh tình trạng cùng một đơn thuốc được sử dụng nhiều lần tại các cơ sở khác nhau.

Theo phương án trong dự thảo, bản thứ tư giao cho người bệnh sẽ được in dòng ghi chú đặc biệt: “Bản giao người bệnh - Không có giá trị mua, lĩnh thuốc”.

Quy định này nhằm giúp phân biệt rõ bản đơn phục vụ theo dõi điều trị với bản đơn có giá trị làm căn cứ cấp, bán thuốc. Người bệnh có thể sử dụng bản được giao để kiểm tra tên thuốc, liều lượng, cách dùng và theo dõi quá trình điều trị, nhưng không thể sử dụng bản này để tiếp tục mua hoặc lĩnh thuốc tại cơ sở khác.

Cách thiết kế này cũng tạo thêm cơ sở để các cơ sở bán lẻ thuốc nhận diện bản đơn được giao cho người bệnh, qua đó hạn chế nguy cơ một đơn thuốc bị sử dụng để cấp thuốc nhiều lần.

Đáng chú ý, quy định hiện hành cũng yêu cầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh gửi đơn thuốc điện tử lên Hệ thống đơn thuốc quốc gia theo quy định và gửi đơn thuốc điện tử hoặc mã đơn thuốc điện tử cho người bệnh hoặc người đại diện người bệnh thông qua phương tiện điện tử theo hướng dẫn của Bộ Y tế.

Như vậy, việc bổ sung bản giấy trong dự thảo có thể được nhìn nhận cùng với quá trình tăng cường quản lý đơn thuốc bằng dữ liệu điện tử, nhằm vừa bảo đảm thông tin điều trị cho người bệnh, vừa tăng khả năng kiểm soát việc kê đơn và cấp thuốc.

Làm rõ người nhận thuốc thay bằng định danh và chữ ký

Một nội dung khác được đề xuất là bổ sung riêng thông tin về người nhận thuốc trong trường hợp người bệnh không trực tiếp đi nhận.

Đây là tình huống thường gặp ở những bệnh nhân nặng, bệnh nhân ung thư, người mắc bệnh tâm thần hoặc những người không có khả năng trực tiếp đến cơ sở khám chữa bệnh, cơ sở cấp và bán thuốc.

Theo phương án được nêu trong dự thảo, người nhận thuốc thay sẽ phải cung cấp các thông tin gồm họ và tên, số định danh cá nhân, căn cước công dân hoặc hộ chiếu và ký trực tiếp khi nhận thuốc.

Việc bổ sung trường thông tin này nhằm tăng khả năng truy xuất quá trình cấp thuốc, đồng thời xác định rõ người thực tế nhận thuốc trong trường hợp người bệnh không trực tiếp thực hiện thủ tục.

Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu quản lý thuốc phải kiểm soát đặc biệt. Theo Thông tư 26/2025/TT-BYT, cơ sở cấp, bán thuốc có trách nhiệm yêu cầu người nhận thuốc xuất trình căn cước hoặc tài liệu chứng minh định danh cá nhân.

Bên cạnh đó, quy định hiện hành còn yêu cầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh nhận lại thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần, thuốc tiền chất đã cấp cho người bệnh nhưng không sử dụng hết hoặc trong trường hợp người bệnh tử vong; việc nhận lại phải được lập biên bản theo mẫu quy định.

Nếu được hoàn thiện và ban hành, việc tăng số bản đơn từ 3 lên 4 sẽ tạo thêm một lớp thông tin dành trực tiếp cho người bệnh, trong khi dòng ghi chú “Không có giá trị mua, lĩnh thuốc” và thông tin định danh người nhận thuốc giúp duy trì yêu cầu kiểm soát chặt đối với nhóm thuốc đặc biệt này.

Thảo Phương (t/h)