Lãi suất toàn cầu trước một bước ngoặt mới

Chỉ trong vòng hơn một tuần, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) và Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đều nâng lãi suất. Ngân hàng Trung ương Anh (BoE) chưa hành động nhưng phát tín hiệu có thể phải tăng lãi nếu áp lực giá cả kéo dài.

Điểm chung phía sau các quyết định này là lạm phát tiếp tục gây sức ép, đặc biệt khi giá năng lượng tăng trở lại. Tuy nhiên, nguyên nhân và dư địa chính sách của từng nền kinh tế rất khác nhau, khiến triển vọng phía trước khó trở thành một chu kỳ thắt chặt đồng loạt như giai đoạn 2022-2023.

Fed phát tín hiệu còn dư địa tăng lãi suất

Ngày 16/9, Fed tăng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản, đưa lãi suất tham chiếu lên khoảng 3,75-4%. Đây là lần tăng đầu tiên của ngân hàng trung ương Mỹ kể từ năm 2023.

Quan trọng hơn quyết định lần này là tín hiệu về bước đi tiếp theo. Theo dự báo của Fed, 16 trong số 18 nhà hoạch định chính sách dự kiến sẽ có thêm ít nhất một lần tăng 25 điểm cơ bản trước khi kết thúc năm 2026.

Động thái này cho thấy Fed vẫn ưu tiên kiểm soát lạm phát trong bối cảnh áp lực giá chưa trở lại mục tiêu 2%. Nền kinh tế Mỹ đồng thời tiếp tục cho thấy sức chống chịu tương đối tốt, tạo thêm dư địa để Fed duy trì mặt bằng lãi suất cao.

Doanh số bán lẻ của Mỹ trong tháng 8 tăng 1,2%, trong khi doanh số bán lẻ cốt lõi tăng 1,4%. Sức cầu tương đối mạnh khiến Fed ít chịu áp lực phải hạ chi phí vay để hỗ trợ tăng trưởng.

Tuy vậy, quy mô của một chu kỳ tăng lãi suất mới, nếu có, được dự báo sẽ hạn chế hơn nhiều so với giai đoạn trước. Dự báo của Fed cho thấy ngay cả những quan chức có quan điểm thắt chặt nhất cũng chỉ kỳ vọng lãi suất ở mức 4,25-4,5% vào cuối năm 2027, trước khi giảm trở lại.

Trong giai đoạn 2022-2023, Fed từng nâng lãi suất tổng cộng 5,25 điểm phần trăm, lên đỉnh 5,25-5,5%.

ECB đối mặt bài toán lạm phát và tăng trưởng

ECB cũng chuyển sang lập trường cứng rắn hơn khi tăng lãi suất tiền gửi thêm 25 điểm cơ bản ngày 10/9, lên 2,5%. Đây là lần tăng thứ hai trong năm nay.

Áp lực lớn đối với ECB hiện đến từ giá năng lượng. Triển vọng giá dầu và khí đốt duy trì ở mức cao lâu hơn đang làm gia tăng nguy cơ lạm phát kéo dài tại khu vực đồng euro.

Phó Chủ tịch ECB Boris Vujcic cho biết các quyết định tiếp theo sẽ được đưa ra theo từng cuộc họp, thay vì dựa trên một lộ trình định sẵn. Theo các nguồn tin được Reuters dẫn lại, ECB đang xem xét khả năng tăng lãi suất lần thứ ba trong năm nay, có thể vào tháng 10 hoặc tháng 12.

Khác với Mỹ, ECB phải cân nhắc mạnh hơn rủi ro đối với tăng trưởng. Lãi suất cao hơn có thể giúp kiểm soát giá cả, nhưng đồng thời làm giảm nhu cầu trong lúc nền kinh tế châu Âu còn yếu.

Đây cũng là lý do khiến hướng đi của ECB phụ thuộc đáng kể vào diễn biến giá năng lượng và tình hình Trung Đông. Nếu cú sốc năng lượng kéo dài, ngân hàng trung ương này có thể phải tiếp tục thắt chặt dù tăng trưởng chịu thêm sức ép.

BOJ tiếp tục rời xa thời kỳ lãi suất siêu thấp

Ngày 18/9, BOJ nâng lãi suất tham chiếu từ 1% lên 1,25%, mức cao nhất trong khoảng 31 năm.

Động thái của Nhật Bản có tính chất khác với Fed và ECB. Sau nhiều năm duy trì chính sách tiền tệ siêu nới lỏng, BOJ đang từng bước bình thường hóa lãi suất khi lạm phát trở nên dai dẳng hơn và nền kinh tế thích nghi với mặt bằng giá, tiền lương cao hơn.

Thống đốc BOJ Kazuo Ueda cho rằng "giai đoạn điều hành chính sách đã thay đổi", đồng thời để ngỏ khả năng tiếp tục nâng chi phí vay.

Việc Nhật Bản tăng lãi suất cũng có ý nghĩa đối với thị trường tài chính quốc tế. Đồng yen từ lâu là nguồn vốn quan trọng cho các giao dịch chênh lệch lãi suất, trong đó nhà đầu tư vay bằng đồng yen với chi phí thấp để đầu tư vào các tài sản có lợi suất cao hơn.

Nếu lãi suất tại Nhật Bản tiếp tục tăng và đồng yen mạnh lên, một phần các giao dịch này có thể trở nên kém hấp dẫn, tác động đến dòng vốn trên thị trường trái phiếu và các tài sản rủi ro bên ngoài Nhật Bản.

Trong khi Fed, ECB và BOJ đã hành động, BoE vẫn giữ lãi suất ở mức 3,75% tại cuộc họp ngày 17/9. Tuy nhiên, ngân hàng trung ương Anh cảnh báo có thể phải điều chỉnh chính sách nếu áp lực lạm phát tiếp tục gia tăng.

Lạm phát tại Anh đã lên 3,1% trong tháng 8, trong đó giá năng lượng và chi phí vận tải là những yếu tố đáng chú ý. Sau cuộc họp của BoE, thị trường đã bắt đầu định giá khả năng cơ quan này tăng lãi suất trong thời gian tới.

Australia cũng đã ba lần nâng lãi suất từ đầu năm, trong khi New Zealand tăng lãi tại hai cuộc họp liên tiếp. Những diễn biến này cho thấy xu hướng chính sách tiền tệ toàn cầu đang thay đổi khá rõ so với kỳ vọng chỉ vài tháng trước.

Tuy nhiên, sẽ còn quá sớm để coi đây là một chu kỳ tăng lãi suất toàn cầu đồng bộ.

Fed đang ứng phó với lạm phát dai dẳng trong lúc nhu cầu nội địa Mỹ vẫn tương đối mạnh. ECB chịu sức ép lớn hơn từ cú sốc năng lượng. BOJ đang tiếp tục quá trình rời bỏ chính sách lãi suất cực thấp kéo dài nhiều năm. Trong khi đó, BoE phải cân bằng giữa nguy cơ lạm phát và tăng trưởng yếu hơn.

Điểm thay đổi quan trọng nhất vì vậy nằm ở kỳ vọng chính sách. Trong suốt hai năm qua, thị trường chủ yếu chờ đợi các ngân hàng trung ương chuyển sang cắt giảm lãi suất. Các quyết định gần đây cho thấy giả định đó không còn chắc chắn.

Nếu giá năng lượng duy trì ở mức cao và lạm phát tiếp tục dai dẳng, lãi suất tại nhiều nền kinh tế lớn có thể phải ở mức cao lâu hơn, thậm chí tiếp tục tăng. Nhưng khác với giai đoạn 2022-2023, các ngân hàng trung ương hiện bước vào giai đoạn này từ một mặt bằng lãi suất vốn đã cao, trong khi dư địa tăng trưởng của nhiều nền kinh tế hạn chế hơn.

Điều đó khiến bài toán chính sách sắp tới không đơn thuần là tăng hay giảm lãi suất, mà là xác định mức độ thắt chặt vừa đủ để kiểm soát lạm phát mà không gây tổn thương quá lớn cho tăng trưởng.

Theo Cổng thông tin điện tử Chính phủ